Radio + TV Noord-Holland

'De Verlosser' terug op het oude nest

Cruijff keerde na 23 jaar weer terug bij Ajax. De legendarische nummer veertien werd op 25 juli 2011 officieel benoemd als commissaris bij zijn jeugdliefde. Dat ging niet zonder slag of stoot. Waar de andere vier kandidaat-commissarissen, voorzitter Steven ten Have, Edgar Davids, Paul Römer en Marjan Olfers, unaniem werden verkozen, kreeg Cruijff tien tegenstemmen en waren er drie mensen die zich onthielden van stemming.

Nog geen week later verkondigde Cruijff in zijn wekelijkse column in de Telegraaf dat hij zijn mening zal blijven verkondigen als hij denkt dat 'het in het belang van de club' is. Vervolgens reisde een delegatie van de raad van commissarissen en de ledenraad van Ajax af naar Barcelona. Na een acht uur durend gesprek zei voorzitter Steven ten Have dat Cruijff zich bewust is van de verantwoordelijkheid die een commissariaat met zich mee brengt.

De coup van Cruijff
Cruijff zette in 2010 opnieuw een offensief in tegen de clubcultuur. Hij deed dat in eerste instantie via zijn spreekbuis De Telegraaf. Als eerste zet op weg naar meer macht binnen de club werden in november 2010 zeven vertrouwelingen van hem gekozen in de ledenraad, die uit 24 leden bestaat (Keje Molenaar, Aron Winter, Dick Schoenaker, Barry Hulshof, Peter Boeve, Co Meijer en Dirk de Groot). De ledenraad heeft de bevoegdheid het bestuur naar huis te sturen. De drie bestuursleden vormen samen met twee externe commissarissen de Raad van Commissarissen. Dat orgaan is weer verantwoordelijk voor het aanstellen en ontslaan van de directie. (De twee externe commissarissen kunnen alleen door de aandeelhouders worden aangesteld of ontslagen). Die ingewikkelde structuur staat ook ter discussie.

Theo van Duivenbode
Een van de weinige oud-spelers in de ledenraad, voormalig linksback Theo van Duivenbode, stelde zich juist niet meer verkiesbaar. Zijn naam werd enige tijd genoemd als opvolger van voorzitter Uri Coronel. Hij was samen met Coronel verantwoordelijk voor het rapport ‘Ajax, de weg naar winst’ dat twee jaar geleden uitkwam. Volgens Coronel waren eind 2010 inmiddels dertig van de 38 aanbevelingen uit dat rapport uitgevoerd, maar juist de aanbevelingen op het gebied van het aantrekken van spelers zijn sindsdien niet opgevolgd. Zo zouden volgens het rapport alleen nog maar spelers moeten worden aangetrokken die echt een verbetering zijn voor het elftal. Spelers aantrekken voor de breedte belemmert de doorstroom van spelers uit de eigen jeugd. En de laatste jaren zijn juist veel spelers aangetrokken die nauwelijks het gras geroken hebben bij het eerste team: Tainio, Atouba, Kerlon, Zé Edouardo, Lodeiro, Mido. Dat Ajax toch zoveel spelers voor de breedte aantrok was voor Theo van Duivenbode een van de redenen om zich niet meer beschikbaar te stellen voor de ledenraad. Daarnaast hekelt hij het financiële beleid, waarbij een aantal jaren meer geld is uitgegeven dan er binnen kwam.

Marco van Basten
Bij de komst van Marco van Basten als trainer had Cruijff ook al gepleit voor hervormingen. Hij had het vooral gemunt op de jeugdopleiding. Van Basten wilde als verantwoordelijke man echter niet een compleet leger aan jeugdtrainers op staande voet ontslaan, waarna Cruijff zich schielijk terugtrok.

Sinds februari 2011 maakte Cruijff deel uit van een technische commissie die als klankbord van de leiding van de Amsterdamse club moest fungeren. De technische commissie bestond naast Cruijff uit Piet Keizer, Peter Boeve, Dick Schoenaker en Rik van den Boog. Uiteindelijk werd Cruijff min of meer gedwongen om een officiële positie te gaan bekleden binnen de club, hoewel hij zelf liever vrijblijvend  'adviseur' bleef. Hij stelde zich onder druk beschikbaar voor een post als commissaris. Hij bleef erop aandringen dat de belangrijkste posities bezet zouden moeten worden door oud-voetballers.

Trainer Frank de Boer zei dat het advies van het technisch platform rond Johan Cruijff zinvol is, maar dat hij uiteindelijk samen met zijn technische staf de eindbeslissingen neemt. "Ik sta ervoor open dat Johan en Piet (Keizer red.) met mij over het spelletje praten. Je zou dom zijn als je dat niet doet, maar ik bepaal met mijn staf de keuze", aldus De Boer. Maar de invloed van Cruijff liet zich bij aanvang van het seizoen 2011/2012 meteen zien. Danny Blind, die volgens Cruijff weg moet, zit niet meer op de bank, maar houdt zich bezig met 'technische zaken'. Zijn plaats werd ingenomen door Dennis Bergkamp, een Cruijff-getrouwe, die zich ook met de jeugd bezig zou moeten houden. Olde Riekerink koos als hoofd opleiding van De Toekomst eieren voor zijn geld. Hij vertrok toen de kritiek tegen hem steeds grotere vormen aannam, hoewel nooit werd uitgesproken wat hij dan zo vreselijk verkeerd deed, behalve dat hij niet tot het Cruijff-kamp behoorde. Een andere Cruijff-getrouwe, Wim Jonk, zou verantwoordelijk moeten worden voor de scouting.

Directeur ondankbare baan
Directeur Rik van den Boog hield aan het einde van het seizoen 2010/2011 de eer aan zichzelf en vertrok. De hetze die, mede door Cruijff via de Telegraaf, tegen hem was gevoerd had dan toch nog het gewenste resultaat. Sinds Ajax een beursgenoteerd bedrijf is, is de functie van algemeen directeur een lastige geworden. Waar voorheen de voorzitter van de club het beleid bepaalde, zat de algemeen directeur sinds de beursgang in een spreidstand tussen de club Ajax en het beursgenoteerde bedrijf Ajax. Maarten Oldenhof (1995-1999) en Frank Kales (1999-2000) liepen stuk op de controverse club-bedrijf. Nadat Kales halverwege 2000 opstapte werd Arie van Eijden gesmeekt om orde op zaken te stellen. Hij bleef tot eind 2005 en in die tijd werd Ajax weer twee keer kampioen. Maarten Fonteijn (2005-2008) werd zijn opvolger op voorspraak van Cruijff. Een vernietigend rapport van de commissie Coronel maakte een einde aan zijn directeurschap. na een interim-periode werd oud-voetballer Rik van den Boog aangesteld als directeur. Toen de resultaten uitbleven, Jol de ene miskoop na de ander mocht doen en de ploeg geen 'Ajax'-voetbal meer speelde, werd de hetze ingezet om ook hem weg te krijgen. Cruijff schoof Tscheu La Ling naar voren voor de positie van algemeen directeur. Ling heeft zijn eigen club in Tsjechië en verkoopt vitaminepreparaten, maar de vier mede-commissarissen van Cruijff vinden Ling niet geschikt.

Cruijff bleef vasthouden aan Ling, ook vier maanden later nog. Hij is geen man van compromissen. Het moet gebeuren zoals hij het wil en wie niet voor hem is, is tegen hem. Het vasthouden aan Ling door Cruijff noopte de ander commissarissen tot een move die niet de schoonheidsprijs verdiende. Buiten medeweten van Cruijff werd die andere icoon van Ajax, Louis van Gaal, benaderd om algemeen directeur te worden. Een dag voor een extra vergadering van de rvc wordt Cruijff uitgenodigd voor die vergadering. Hij komt niet omdat zijn dochter jarig is. De andere vier commissarissen stellen in die vergadering Van Gaal aan als algemeen directeur, Martin Sturkenboom als algemeen directeur ad interim en Danny Blind als technisch directeur ad interim.

Cruijff liet vier dagen later weten niet verder te willen met de andere rvc-leden. Op maandag 28 november moest de Ledenraad van Ajax bepalen of ze de rvc de laan uit zouden sturen of niet. In het laatste geval kon Cruijff niet anders dan zijn zetel ter beschikking te stellen. De avond voor de Ledenraadsvergadering maakte Cruijff, mede namens tien jeugdtrainers, bekend dat het besluit om Van Gaal aan te stellen juridisch zal worden aangevochten.

Voor de rechter
In december 2010 beschouwde de rechtbank in Haarlem in een kort geding de voorgenomen benoeming van het duo Louis van Gaal en Martin Sturkenboom als rechtsgeldig. Toch schortte hij de beoogde aanstellingen op, omdat hij liever eerst wilde zien of de aandeelhouders nog vertrouwen in de huidige raad van commissarissen hebben. De nv Ajax en de vier commissarissen Steven ten Have, Edgar Davids, Paul Römer en Mirjam Olfers tekenden beroep aan tegen deze uitspraak in het geding. Ze krijgen uiterlijk 9 februari duidelijkheid van het gerechtshof. Ajax heeft voor 10 februari een buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders (BAVA) uitgeschreven, waarin de vertrouwensvraag over de huidige raad van commissarissen centraal staat. Het kan bijna niet anders of Ten Have, Davids, Römer, Olfers en ook Cruijff moeten dan het veld ruimen.

Stappen de commissarissen niet uit zichzelf op dan moet de club naar de ondernemingskamer, die tijdelijk een aantal commissarissen zal benoemen. Ajax heeft geen stem in die benoemingen.

Geen gesprek Cruijff-Van Gaal
Via zijn persoonlijke spreekbuis, de Telegraaf, liet Cruijff weten dat hij niet in gesprek gaat met Louis van Gaal, iets waar Hennie Henrichs, de voorzitter van de nieuwe bestuursraad van Ajax, om had verzocht. Cruijff noemt samenwerking tussen hem en Van Gaal 'een gepasseerd station'. Cruijff gaat in zijn filosofie uit van het individu terwijl voor Van Gaal het team centraal staat.

Niet opgevolgde adviezen van Cruijff
Cruijff hoopt dat ‘zijn’ club nu eindelijk zijn adviezen gaat opgevolgd. In de musical die 1998 werd opgevoerd bij het honderdjarige bestaan van Ajax zat een stukje dat tekenend is voor de inmenging van Cruijff. In de getoonde scène, die in het Ajax-museum speelde, ging het over een grote stapel papieren. “Dat zijn de niet opgevolgde adviezen van Johan Cruijff”, zei de suppoost in de musical.

Cruijff bij Ajax
Cruijff vierde als speler en trainer grote successen met Ajax maar verhuisde na winst van de Europa Cup 2 in 1987 naar Barcelona. Daar maakte hij zich als trainer onsterfelijk. Een overzicht van zijn carrière bij Ajax:

• Cruijff (25- april 1947) werd op zijn tiende verjaardag lid van Ajax..
• In het seizoen 1964-1965 werd hij jeugdkampioen van Nederland met het juniorenelftal van Ajax en debuteerde hij voor het Nederlands jeugdelftal.
• Op 15 november 1964 debuteerde hij als 17-jarige in het eerste onder coach Vic Buckingham.De wedstrijd tegen GVAV werd met 1-3 verloren en Cruijff maakte de enige goal voor Ajax.
• In het seizoen 1965-1966 werd Cruijff in het najaar basisspeler. Hij scoorde dat seizoen 25 doelpunten in 23 wedstrijden en Ajax werd kampioen van Nederland.
• Cruijff speelde elf seizoenen bij Ajax en werd daarin acht keer landskampioen, won vijf keer de beker.
• In september 1966 debuteerde hij in Oranje in de wedstrijd tegen Hongarije (2-2). Cruijff scoorde één van de goals voor Nederland.
• Vanaf het seizoen 1970-1971 speelde hij met nummer 14, het nummer waarmee hij legendarisch werd.
• Cruijf won met Ajax drie keer de Europa Cup I:  in 1971 (2-0 Panathinaikos), 1972 (2-0 Inter Milan), 1973 (1-0 Juventus).
• In 1972 werd ook de Wereldbeker gewonnen en in 1972 en 1973 ook de Europese Supercup.
• Na twee wedstrijden in het seizoen 1973-1974 stapte Cruijff over naar Barcelona. Pas eind oktober was hij daar speelgerechtigd. Barcelona _ met Rinus Michels als coach- stond toen 15^e. Met Cruijff werd Barcelona dat seizoen na 14 jaar eindelijk weer landskampioen. Legendarisch was de 0-5 overwinning op aartsrivaal Real Madrid.
• Cruijff werd in 1971, 1973 en 1974 verkozen tot Europees voetballer van het jaar.
•  Nadat hij bij Barcelona was gestopt organiseerde Ajax op 7 november 1978 een afscheidswedstrijd voor Cruijff. In het Olympisch Stadion weigerde een getergd Bayern München mee te werken aan dat feestje. De Duitsers wonnen met 8-0, terwijl de scheidsrechter nog drie doelpunten afkeurde. In 2006 maakten enkele van de spelers van het Bayern van toen alsnog hun excuses voor die wedstrijd.
• In het najaar van 1980 trainde hij mee met de selectie van Ajax en werd hij benoemd tot "technisch adviseur".
• In december 1981 tekende Cruijff een nieuw contract bij Ajax. In de seizoenen 1981-1982 en 1982-1983 behaalde Cruijff met Ajax het landskampioenschap, het laatste jaar ook de KNVB-beker.
• In 1984 sloot hij zijn actieve carrière definitief af.
• In juni 1985 keerde hij als technisch directeur opnieuw terug bij Ajax.
• Cruijff kreeg vanwege zijn grote verdiensten voor het Nederlandse voetbal in 1987 het trainersdiploma cadeau van de KNVB.
• Als coach van Ajax won hij twee keer de beker en in 1987 de Europa Cup II.
• In januari 1988 nam Cruijff ontslag bij Ajax en werd hij trainer bij Barcelona.
• Als Marco van Basten in 2008 coach wordt van Ajax, wil Cruijff 'een rol' gaan vervullen. Als Van Basten weigert allerlei jeugdtrainers te ontslaan trekt hij zijn handen weer af van de club.
• In 2010 start Cruijff een revolutie door oud-spelers voor te dragen voor de ledenraad.
• In februari 2011 keert Cruijff terug bij Ajax als lid van een 'klankbordgroep'.
• Vijf maanden later, op 25 juli, wordt hij benoemd in de Raad van commissarissen van de club.